Cảnh giác lừa đảo mùa tựu trường: Từ giả mạo nhà trường đến “bắt cóc online”
Các cảnh báo được cơ quan Công an liên tục phát đi trong tháng 8 và đầu tháng 9/2026 cho thấy rủi ro không chỉ dừng ở những tin nhắn lừa chuyển tiền đơn giản. Đối tượng có thể giả mạo giáo viên, cán bộ nhà trường, website, fanpage, giấy tờ, tài khoản thanh toán, thậm chí thao túng tâm lý học sinh, sinh viên để gây áp lực lên gia đình.
Mùa tựu trường là thời điểm phụ huynh, học sinh và tân sinh viên phải xử lý hàng loạt thông tin trong thời gian ngắn: nhập học, học phí, đồng phục, sách vở, ký túc xá, phòng trọ hay các khoản dịch vụ đầu năm. Chính tâm lý gấp gáp và lượng giao dịch tăng cao này đang bị các đối tượng lừa đảo khai thác để dựng lên những kịch bản ngày càng giống thật.
Giả danh nhà trường, giáo viên để yêu cầu chuyển tiền
Một trong những kịch bản đáng chú ý đầu năm học là giả danh giáo viên hoặc cán bộ nhà trường.
Ngày 7/9/2026, cảnh báo được đăng trên Cổng thông tin Bộ Công an cho biết các đối tượng có thể thu thập thông tin học sinh, phụ huynh từ mạng xã hội hoặc các nhóm lớp, sau đó sử dụng số điện thoại hay tài khoản mạng xã hội để tiếp cận nạn nhân.
Kẻ gian tự xưng là giáo viên chủ nhiệm, nhân viên văn phòng, kế toán hoặc đại diện nhà trường rồi đưa ra những yêu cầu có vẻ hợp lý như đóng tiền học, mua sách giáo khoa, đăng ký bảo hiểm, nộp phí đồng phục, tài liệu hoặc tham gia hoạt động ngoại khóa.
Điểm nguy hiểm nằm ở việc thông tin kẻ gian sử dụng có thể khá sát với thực tế. Khi biết tên học sinh, lớp học hoặc tên trường, một tin nhắn giả mạo dễ tạo cảm giác đây là yêu cầu chính thức.
Vì vậy, dấu hiệu quan trọng cần kiểm tra không chỉ là nội dung tin nhắn có “hợp lý” hay không, mà còn là kênh gửi thông báo, danh tính người gửi và tài khoản nhận tiền có đúng với kênh chính thức của trường hay không.
Từ học phí giả đến phòng trọ và “bắt cóc online”
Với tân sinh viên, phạm vi lừa đảo còn rộng hơn.
Ngày 25/8/2026, Công an TP Hải Phòng cảnh báo nhiều thủ đoạn nhắm vào học sinh, sinh viên trong mùa tựu trường. Một kịch bản phổ biến là làm giả giấy báo trúng tuyển, thông báo học bổng hoặc thông tin nhập học với logo, chữ ký, con dấu nhằm dụ nạn nhân đóng học phí hoặc lệ phí vào tài khoản do đối tượng kiểm soát.
Nhu cầu tìm chỗ ở cũng trở thành một “điểm chạm” để lừa đảo. Những bài đăng phòng trọ có vị trí thuận lợi, hình ảnh đẹp và giá thấp hơn thị trường có thể được dùng để thúc giục sinh viên chuyển tiền đặt cọc trước khi xem phòng. Sau khi nhận tiền, đối tượng cắt liên lạc.
Đáng lo ngại hơn là thủ đoạn thường được gọi là “bắt cóc online”. Đối tượng giả danh cơ quan chức năng, cáo buộc học sinh hoặc sinh viên liên quan tới một vụ án, yêu cầu nạn nhân giữ bí mật, cắt liên lạc với gia đình và tự cô lập tại một địa điểm. Sau khi kiểm soát tâm lý nạn nhân, chúng có thể dùng tình huống này để yêu cầu chuyển tiền hoặc gây sức ép đối với người thân.
Điểm chung của các kịch bản trên là tạo ra sự gấp gáp, sợ hãi hoặc cảm giác sắp mất một quyền lợi quan trọng. Khi nạn nhân bị đẩy vào trạng thái phải quyết định ngay, bước kiểm chứng thông tin rất dễ bị bỏ qua.
Không chỉ phụ huynh: Doanh nghiệp cũng có thể trở thành mục tiêu
Lừa đảo gắn với môi trường giáo dục không chỉ nhắm tới phụ huynh và sinh viên.
Công an TP Cần Thơ cho biết ngày 18/5/2026 đã tiếp nhận trình báo từ một chủ doanh nghiệp sau khi các đối tượng giả mạo Trường Đại học Tây Đô liên hệ đặt mua số lượng lớn giường sắt.
Để tạo lòng tin, kẻ gian sử dụng hình ảnh thẻ nhân sự và văn bản giả mạo, sau đó yêu cầu doanh nghiệp chuyển trước 100 triệu đồng tiền đặt cọc phục vụ giao dịch.
Vụ việc cho thấy cùng một nguyên tắc giả mạo có thể được áp dụng cho nhiều nhóm nạn nhân. Với phụ huynh, kịch bản có thể là “đóng học phí”. Với doanh nghiệp, nó có thể biến thành “đơn đặt hàng”, “hợp đồng cung cấp thiết bị”, “tiền đặt cọc” hoặc một yêu cầu thanh toán từ đối tác có vẻ hợp pháp.
Rủi ro vì thế không chỉ nằm ở nhận thức của từng cá nhân. Doanh nghiệp thiếu quy trình xác minh đối tác hoặc phê duyệt thanh toán cũng có thể bị khai thác bằng chính những thông tin công khai trên website, mạng xã hội và các nền tảng giao tiếp trực tuyến.
Phụ huynh và học sinh nên làm gì trước một yêu cầu đáng ngờ?
Nguyên tắc đơn giản nhất là không để người gửi thông tin quyết định luôn cả cách mình xác minh thông tin đó.
Khi nhận yêu cầu đóng tiền, nhập thông tin hoặc truy cập liên kết, phụ huynh và học sinh nên:
Dừng giao dịch nếu bị thúc giục chuyển tiền ngay. Những câu như “hết hạn trong vài phút”, “không đóng sẽ mất suất” hay “không được nói với người khác” cần được xem là tín hiệu cảnh báo.
Tự liên hệ lại nhà trường qua kênh chính thức. Không gọi vào số điện thoại được cung cấp ngay trong tin nhắn đáng ngờ. Hãy lấy hotline, website hoặc fanpage từ nguồn chính thức của trường.
Kiểm tra kỹ tài khoản nhận tiền và mã QR. Không mặc định rằng logo trường hoặc tên hiển thị trên ảnh chụp là bằng chứng xác thực.
Không cung cấp OTP, mật khẩu, thông tin ngân hàng hoặc giấy tờ định danh qua tin nhắn không xác minh được. Bộ Công an cũng khuyến cáo không cung cấp các dữ liệu nhạy cảm này qua số điện thoại, email hoặc tài khoản không thuộc hệ thống chính thức.
Thiết lập quy ước liên lạc trong gia đình. Cha mẹ và con có thể thống nhất trước rằng bất kỳ yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp nào cũng phải được xác minh qua một cuộc gọi trực tiếp hoặc một kênh thứ hai.
Nếu nghi ngờ đang bị lừa đảo, cần ngừng chuyển tiền, lưu lại tin nhắn, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, đường link và các bằng chứng liên quan để thông báo cho cơ quan chức năng.
Trường học và doanh nghiệp cần xây “lớp phòng vệ” từ quy trình
Không thể đặt toàn bộ trách nhiệm phòng chống lừa đảo lên người dùng cuối. Khi kẻ gian có thể sao chép logo, hình ảnh, tên nhân sự và nội dung công khai, các tổ chức cũng cần chủ động giảm khả năng bị mạo danh.
Đối với trường học
Thông tin về học phí, tài khoản nhận tiền, tuyển sinh và các khoản thu nên được công bố tập trung trên một số kênh chính thức, đồng thời hướng dẫn phụ huynh cách nhận diện các kênh đó. Những thay đổi liên quan đến tài khoản thanh toán cần có cơ chế thông báo đủ rõ để người nhận có thể kiểm chứng độc lập.
Đối với doanh nghiệp
Đặc biệt là các bộ phận kế toán, mua hàng và kinh doanh, nên áp dụng nguyên tắc xác minh ngoài luồng đối với các giao dịch bất thường.
Nếu một đối tác bất ngờ thay đổi tài khoản ngân hàng, yêu cầu đặt cọc gấp hoặc gửi chứng từ từ một kênh liên lạc mới, nhân viên cần xác nhận lại bằng số điện thoại hoặc đầu mối đã biết trước đó.
Doanh nghiệp cũng cần chú ý đến bảo vệ tài khoản email, sử dụng xác thực đa yếu tố, huấn luyện nhận diện phishing, giám sát các tên miền giả mạo và xây dựng quy trình xử lý khi nhân viên nghi ngờ một yêu cầu thanh toán. Đây không đơn thuần là vấn đề “nhân viên có cảnh giác hay không”, mà là bài toán kiểm soát rủi ro trong toàn bộ quy trình số.
Trong bối cảnh lừa đảo trực tuyến ngày càng dựa nhiều vào dữ liệu cá nhân và kỹ thuật giả mạo, bảo vệ con người cũng cần được xem là một phần của chiến lược an ninh mạng, thay vì chỉ là một hoạt động tuyên truyền riêng lẻ.
Nguồn tham khảo
Cảnh báo thủ đoạn giả danh nhà trường, giáo viên lừa đảo đầu năm học mới - Bộ Công an: Nguồn Bộ Công an ngày 07/09/2026
Cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo học sinh, tân sinh viên mùa tựu trường - Bộ Công an: Nguồn Bộ Công an ngày 25/08/2026
Công an TP Cần Thơ cảnh báo các chiêu trò lừa đảo mùa tựu trường - Bộ Công an: Nguồn Bộ Công an ngày 03/08/2026
Tạp chí An ninh mạng Việt Nam - “Chiêu trò lừa đảo bủa vây phụ huynh mùa tựu trường”
Bình luận